prof. dr hab. Marek Czapliński                                                                                                      

  

        Wręczenie nominacji profesorskiej  

 

Urodziłem się 31.12.1940 r. w Krakowie. Ponieważ Ojciec, Władysław Czapliński, docent Uniwersytetu Jagiellońskiego, objął w 1946 r. stanowisko profesora na Uniwersytecie Wrocławskim, rodzina moja przeniosła się do Wrocławia, gdzie mieszkam od października 1947 r. Tu skończyłem szkołę podstawową oraz w 1958 r. V Liceum Ogólnokształcące. W tym też roku rozpocząłem studia historyczne na ówczesnym Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Od trzeciego roku studiów zdecydowałem się na seminarium prof. dr. Adama Galosa specjalizując się w dziejach przełomu XIX i XX wieku. Pracę magisterską pisałem z historii dyplomatycznej początków XX w.

Po ukończeniu studiów w 1963 r. rozpocząłem pracę w Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej, a po roku przeszedłem do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Już wówczas rozpocząłem przygotowywanie pracy doktorskiej wybrawszy jako temat biografię polskiego dziennikarza, wydawcy i działacza polityczno - społecznego z Górnego Śląska, Adama Napieralskiego. Obrona miała miejsce w grudniu 1970 r. Praca ta w skróconej wersji została opublikowana w 1974 r. w Pracach Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego (patrz wykaz prac drukowanych).

 Od 1966 r. przeszedłem do pracy w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego początkowo jako asystent, potem starszy asystent, a od 1971 r. adiunkt. Moje naukowe zainteresowania do doktoratu obejmowały zarówno historię dyplomatyczną przełomu XIX i XX w., czemu poświęciłem artykuł oparty na pracy magisterskiej, oraz liczne recenzje z nowszej literatury, jak i historię Śląska tego okresu.

Po doktoracie postanowiłem rozszerzyć wachlarz moich zainteresowań o wiążące się z polityką zagraniczną sprawy wewnętrzne Niemiec i próbowałem pracy badawczej w zakresie dziejów propagandy morskiej Rzeszy wilhelmińskiej. Nie odchodziłem jednak nadal od spraw śląskich publikując artykuły wiążące się z tematyką pracy doktorskiej. Z tematyki tej, jako tematyki habilitacyjnej, musiałem ostatecznie zrezygnować z chwilą, gdy została opublikowana książka niemieckiego autora na temat dokładnie ten, jaki sobie wcześniej zaplanowałem. W nawiązaniu jednak do tejże problematyki w okresie tym po raz pierwszy zainteresowałem się także dziejami i organizacją niemieckiej nauki. Ponieważ bardzo zależało mi na rozszerzeniu moich horyzontów o nowe problemy historii powszechnej zdecydowałem się zająć dziejami niemieckiej polityki kolonialnej. Przygotowując się do wejścia w nową dla mnie tematykę odbyłem staż naukowy na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, a następnie przebywałem w Lipsku, aby zapoznać się z najnowszą literaturą. Dzięki stypendium DAAD mogłem zbadać akta archiwów niemieckich w Bonn, Koblencji i Fryburgu bryzgowijskim. Dopiero jednak ponowny wyjazd do Poczdamu, gdzie przechowywane są najważniejsze materiały dla tej problematyki pozwolił mi na zakończenie kwerendy i rozpoczęcie pisania habilitacji. Pierwotnie planowałem napisać dzieje niemieckiej polityki kolonialnej i morskiej, po konsultacjach jednak z fachowcami, pod wpływem kontaktów z ośrodkiem socjologii nauki kierowanym na Politechnice Wrocławskiej przez ówczesnego docenta Janusza Goćkowskiego, a także po lekturze materiałów, które znalazłem w archiwach, zdecydowałem się jako temat pracy habilitacyjnej wybrać charakterystykę grupy urzędników kolonialnych pomyślaną zarówno jako analizę grupy społecznej, jak i jej specyficznej mentalności. Zmiana tematu pracy habilitacyjnej oraz trudności związane z dotarciem do najważniejszych archiwów, a także kłopoty rodzinne, w tym zwłaszcza śmierć obojga rodziców w 1981 r. spowodowały, że przygotowanie pracy habilitacyjnej przeciągnęło się i dopiero jesienią 1983 r. odbyło się kolokwium habilitacyjne. Habilitacja moja została zatwierdzona przez CKK w czerwcu 1984 r. Praca habilitacyjna ukazała się nakładem Ossolineum zatytułowana "Biurokracja niemieckiego imperium kolonialnego. Charakterystyka urzędników kolonialnych". Z przyczyn politycznych dopiero w 1987 r. uzyskałem nominację na docenta w Uniwersytecie Wrocławskim.  Nie rezygnowałem z wcześniejszych planów przygotowania dziejów niemieckiej polityki kolonialnej. W 1983 r. podpisałem z Wydawnictwem Poznańskim umowę na takową monografię, potem wykorzystywałem uzyskiwane stypendia na uzupełnianie literatury i źródeł. Temat ten został przyjęty do Resortowego Programu Badawczego "Polacy - Niemcy" kierowanego przez prof. dr. Antoniego Czubińskiego z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pozycja ta po wielu perypetiach związanych z likwidacją Wydawnictwa Poznańskiego wyszła ostatecznie w październiku 1992 r. dzięki pomocy Uniwersytetu Wrocławskiego. Z kolei zainteresowałem się dziejami urzędników pruskich na Śląsku, czego efektem jest kilka artykułów opublikowanych zarówno w Republice Federalnej Niemiec jak i w Polsce. Następnie wracając do dawnych zainteresowań dziejami nauki zająłem się historią Wydziału Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego przygotowując parę publikacji z tego zakresu, w tym obszerny artykuł o profesorach Wydziału Prawa, który ukazał się w Niemczech.

            Po uzyskaniu tytułu profesorskiego zainteresowałem się dziejami miast dolnośląskich, co oznaczało wyraźne rozszerzenie mojej wiedzy, jako iż wcześniej zajmowałem się głównie dziejami Polaków na Śląsku, teraz zaś poznawałem dzieje śląskich Niemców. Efektem obok paru artykułów było autorstwo poważnej części (po 60-90 stron) dziejów Ziębic, Legnicy oraz Strzegomia. Ostatnio byłem redaktorem i współautorem wydanej w 2002 r. „Historii Śląska”, który została wyróżniona nagrodą Ministra Oświaty i Sportu.

W czasie pobytów w Niemieckiej Republice Federalnej wygłaszałem odczyty w Marburgu, Moguncji i Wuerzburgu. W latach 1990 r., 1994 i 1996 brałem udział z referatami w cyklicznej International Conference of the International Society for the Study of European Ideas odbywającej się w Leuven (Belgia), Grazu (Austria) i Utrechcie (Holandia). W 1994 r. brałem udział z referatem w konferencji "Noblesse et elite en Europe" organizowanej przez Université Jean Moulin (Lyon 3) /Francja/. Poza tym brałem udział w 5 konferencjach międzynarodowych (w Mądralinie pod Warszawą, w Bautzen, Goerlitz, Bad Honnef, Słubicach, Warszawie). Brałem też udział w szeregu konferencji i sympozjów krajowych.Nawiązałem współpracę z Arbeitsstelle der Akademie der Wissenschaften und der Literatur Mainz na Universitaet Kassel w zakresie wydawnictwa źródłowego "Quellensammlung zur Geschichte der deutschen Sozialpolitik" przyczyniając się do wydania jednego z tomów. Aktualnie wspólnie z Schlesisches Museum w Goerlitz przygotowuję konferencję „Sląskie miejsca pamięci” planowaną na wiosnę przyszłego roku.

            Gdy chodzi o pracę dydaktyczną wykładałem: historię powszechną XIX i XXw., historię krajów anglojęzycznych, historię krajów niemieckojęzycznych, historię Śląska, prowadziłem seminaria licencjackie, magisterskie oraz doktorskie. Pod moim kierunkiem ukończyło (obronione) dysertacje doktorskie 5 osób. Byłem recenzentem 8 prac doktorskich, 3 habilitacyjnych, w 4 postępowaniach o tytuł profesorski. Wielokrotnie recenzowałem projekty dla Komitetu Badań Naukowych. Gdy chodzi o pracę administracyjną: w latach 1884-86 byłem prodziekanem Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego, następnie w latach 1987-1990 wicedyrektorem Instytutu Historycznego tegoż wydziału, w latach 1990-1996 Dziekanem Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego.

            Jestem członkiem Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego od 1986 r., Komisji Nauk Historycznych Oddziału Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu, Instytutu Zachodniego w Poznaniu od 1984 r. (przez kilka lat także członkiem kuratorium tej instytucji), Instytutu Śląskiego w Opolu (w kadencji 1990 - 1992 byłem członkiem też jego Rady Naukowej) oraz oczywiście Polskiego Towarzystwa Historycznego. Od 2001 r. jestem członkiem Rady Redakcyjnej śląskich Studiów Historyczno-Teologicznych. Od 2003 r. jestem członkiem Rady Redakcyjnej „Przeglądu Historycznego” wydawanego w Warszawie.

W dniu 7 lipca 1993 odebrałem z rąk Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej nadanie tytułu profesora nauk humanistycznych. Z dniem 1 grudnia 1993 r. zostałem mianowany przez Rektora na stałe na stanowisko profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Wrocławskim.

 

 

 
 
 
 Wrocław 7.12.2003